اکوکاردیوگرافی (که با نامهای اکو قلب، اکوی قلب، سونوگرافی قلب یا اکوکاردیوگرام نیز شناخته میشود) یکی از مهمترین و در دسترسترین ابزارهای تشخیصی در قلب و عروق است. این آزمایش با استفاده از امواج فراصوت (اولتراسوند) تصاویر متحرک و زنده از قلب شما تهیه میکند و به متخصص قلب کمک میکند ساختار، اندازه، حرکت دیوارهها، عملکرد دریچهها، جهت و سرعت جریان خون و قدرت پمپاژ قلب را ارزیابی کند.
بسیاری از بیماران وقتی پزشک برایشان درخواست اکو مینویسد، نمیدانند این آزمایش دقیقا چه چیزی را نشان میدهد، آیا درد دارد، نیاز به ناشتایی دارد یا خیر، و آیا همه مشکلات قلبی از جمله گرفتگی عروق کرونر را با اکو میتوان تشخیص داد. در این راهنما در مرکز تصویربرداری پارسه به این سوالات به زبان ساده و با اعداد و مثالهای کاربردی پاسخ میدهیم.
خلاصه پاسخ:
اکوکاردیوگرافی از امواج فراصوت استفاده میکند و بدون اشعه یونیزان است. این روش ساختار، اندازه، ضخامت دیوارهها، عملکرد پمپاژ (کسر جهشی)، وضعیت چهار دریچه اصلی، جریان خون، وجود مایع دور قلب، لخته، توده و نقایص مادرزادی را بررسی میکند. اکو استاندارد از روی سینه معمولاً درد ندارد و نیاز به ناشتایی ندارد، اما گرفتگی عروق کرونر را در حالت استراحت مستقیماً نشان نمیدهد. تفسیر نهایی گزارش همیشه با پزشک متخصص قلب است.
خدمات سونوگرافی در مرکز تصویربرداری پارسه 👈
اکوکاردیوگرافی چیست؟
اکوکاردیوگرافی عبارت است از یک روش تصویربرداری غیر تهاجمی و بدون اشعه یونیزان که با استفاده از امواج صوتی با فرکانس بالا (معمولا بین 2 تا 7 مگا هرتز برای اکو بزرگسالان)، تصاویر دو بعدی، سه بعدی و رنگی از قلب و عروق بزرگ متصل به آن تولید می کند.
در این روش، یک دستگاه مبدل (پروب) روی قفسه سینه بیمار قرار می گیرد. امواج صوتی پس از برخورد به بافت های مختلف قلب (دریچه ها، دیواره ها، خون در حال حرکت) بازتابیده می شوند و دستگاه این بازتاب ها را به تصویر متحرک روی مانیتور تبدیل می کند. پزشک می تواند در لحظه ببیند قلب با هر ضربان چگونه منقبض می شود، دریچه ها چگونه باز و بسته می شوند و آیا جریان خون از مسیر طبیعی خود خارج می شود یا نه.
نخستین استفاده بالینی منظم از اکوکاردیوگرافی توسط اینگ ادلر، پزشک سوئدی، در دهه 1950 میلادی ثبت شده است. امروزه این روش به عنوان یکی از اولین اقدامات تشخیصی در موارد مشکوک به بیماری قلبی به کار می رود و بخش جدایی ناپذیر از مطب کاردیولوژی و بخش های قلب در سراسر جهان است.
اکوکاردیوگرافی چه چیزهایی را در قلب بررسی میکند؟
اکوکاردیوگرافی در یک جلسه معمولی اطلاعات گستردهای درباره قلب در اختیار پزشک قرار میدهد. موارد اصلی که در یک اکو استاندارد گزارش میشوند عبارتند از:
| مورد بررسی | در اکو چه چیزی اندازهگیری یا مشاهده میشود؟ |
|---|---|
| اندازه حفرههای قلب | قطر دهلیزها و بطنها در سیستول و دیاستول، بزرگ شدن غیرطبیعی هر حفره |
| ضخامت دیوارهها | ضخامت دیواره بین بطنی (سپتوم) و دیواره خلفی بطن چپ |
| کسر جهشی (EF) | درصد خونی که بطن چپ در هر ضربان به بدن پمپاژ میکند |
| عملکرد حرکتی دیواره | آیا همه بخشهای دیواره بطن چپ به یک اندازه و به درستی منقبض میشوند؟ |
| دریچههای قلب | باز و بسته شدن چهار دریچه اصلی (میرتال، آئورت، تریکاسپید، پولمونر) |
| جریان خون | سرعت، جهت و وجود نشتی یا تنگی در مسیر جریان خون (با داپلر رنگی) |
| پریکارد | وجود مایع، التهاب یا ضخیم شدن کیسه اطراف قلب |
| آئورت و عروق بزرگ | قطر ریشه آئورت، آئورت صعودی و بررسی آنوریسم یا پارگی |
| لخته و توده | وجود لخته خون در دهلیز یا بطن، توده مشکوک به تومور یا رویش عفونی |
| فشار ریوی | تخمین غیرمستقیم فشار شریان ریوی از روی جریان برگشتی تریکاسپید |
درک این جدول به شما کمک میکند وقتی گزارش اکو را میگیرید، بدانید هر بخش از گزارش مربوط به کدام ساختار قلب است.
چه بیماریهای قلبی با اکوکاردیوگرافی تشخیص داده میشود؟
اکوکاردیوگرافی طیف وسیعی از بیماریهای قلبی را نشان میدهد. در ادامه مهمترین این بیماریها و اینکه اکو دقیقا چه یافتهای را در هر بیماری آشکار میکند توضیح داده شده است.
| بیماری قلبی | یافته اصلی در اکو | نکته کلیدی |
|---|---|---|
| نارسایی قلبی | کاهش کسر جهشی (EF کمتر از 40 درصد) یا اختلال عملکرد دیاستولیک | کسر جهشی طبیعی 55 تا 70 درصد است؛ زیر 40 درصد نشان دهنده ضعف پمپاژ است |
| بیماریهای دریچهای | تنگی (استنوز) یا نشتی (رژورژیتاسیون) در یک یا چند دریچه | اکو شدت تنگی یا نشتی را به صورت خفیف، متوسط یا شدید درجه بندی میکند |
| کاردیومیوپاتی | ضخیم شدن یا نازک شدن غیرطبیعی دیواره، بزرگ شدن حفرهها | انواع هیپرتروفیک، متسع و محدودکننده با اکو قابل افتراق هستند |
| نقایص مادرزادی قلب | سوراخ بین دهلیزی (ASD)، سوراخ بین بطنی (VSD)، تترالوژی فالوت، مجرای شریانی باز و … | در بزرگسالان و کودکان با اکو تشخیص داده میشود؛ در جنین با اکو جنینی |
| عوارض سکته قلبی | اختلال حرکت دیواره در ناحیه آسیب دیده، آنوریسم بطنی، پارگی دیواره یا سپتوم | اکو محل و وسعت آسیب عضله قلب را نشان میدهد |
| پریکاردیت و افیوژن پریکارد | وجود مایع بین لایههای پریکارد، ضخیم شدن پریکارد | در تامپوناد قلبی (تجمع زیاد مایع) اکو یک ابزار اورژانسی تشخیصی است |
| فشار خون ریوی | تخمین فشار شریان ریوی از روی سرعت جریان برگشتی تریکاسپید | فشار طبیعی شریان ریوی در استراحت زیر 25 میلی متر جیوه است |
| اندوکاردیت عفونی | رویشهای متحرک (وجتاسیون) روی دریچهها، آبسه در حلقه دریچه | در تب طولانی کشیده با سوفل قلبی، اکو نقش کلیدی در تشخیص دارد |
| لخته خون در قلب (ترومبوز) | تودههای اکوژن داخل حفرهها به خصوص در دهلیز چپ و آپکس بطن چپ | لخته در دهلیز چپ میتواند منبع آمبولی مغزی (سکته) باشد |
| میکسوم دهلیزی و تومورها | توده متحرک معمولا در دهلیز چپ که با چسبندگی به سپتوم بین دهلیزی دیده میشود | شایعترین تومور خوش خیم اولیه قلب است |
| افتادگی دریچه میترال (MVP) | بیرون زدگی لتهای دریچه میترال به داخل دهلیز چپ در سیستول | گاهی با نشتی میترال همراه است |
| پارگی یا آسیب دریچه و طنابها | حرکت غیرطبیعی لت دریچه و نشتی شدید ناگهانی | معمولا پس از سکته قلبی یا در اندوکاردیت دیده میشود |
| آنوریسم آئورت و دیسکسیون | گشاد شدن ریشه آئورت (بیش از 4 سانتی متر در ریشه) یا لایه لایه شدن دیواره | در درگیری آئورت صعودی یک اورژانس جراحی محسوب میشود |
| هیپرتروفی بطن چپ | ضخیم شدن دیواره بطن چپ، معمولا ناشی از فشار خون طولانی کشیده یا تنگی آئورت | ضخامت طبیعی دیواره بطن چپ حدود 6 تا 11 میلی متر است |
| بیماریهای قلب جنین | نقایص ساختمانی قلب جنین در هفتههای 18 تا 24 بارداری | با اکوکاردیوگرافی جنینی قابل تشخیص است |
اکوکاردیوگرافی انواع مختلفی دارد؟
بله. بسته به اطلاعاتی که پزشک به دنبال آن است، انواع مختلفی از اکو ممکن است تجویز شود. همه این انواع بر اساس امواج فراصوت کار میکنند، اما نحوه دسترسی به قلب یا شرایط انجام تست متفاوت است.
| نوع اکو | نام تخصصی | چگونه انجام میشود؟ | کاربرد اصلی | آمادگی لازم |
|---|---|---|---|---|
| اکو معمولی از روی سینه | Transthoracic Echocardiography (TTE) | پروب روی قفسه سینه حرکت داده میشود | بررسی اولیه ساختار و عملکرد قلب، شایعترین نوع | نیاز به ناشتایی ندارد |
| اکو داپلر و داپلر رنگی | Doppler / Color Doppler | همزمان با اکو دو بعدی، سرعت و جهت جریان خون با رنگ نشان داده میشود | تشخیص تنگی، نشتی و اندازهگیری فشار ریوی | ندارد |
| اکو از راه مری | Transesophageal Echocardiography (TEE) | پروب کوچک از راه دهان وارد مری میشود و از پشت قلب تصویر بسیار واضحتری میدهد | بررسی دقیقتر لخته دهلیز چپ، عفونت دریچه، مشکلات دریچه مصنوعی، حین جراحی قلب | 4 تا 6 ساعت ناشتا بودن و آرامبخشی داخل وریدی |
| اکو استرس (تنشی) | Stress Echocardiography | اکو قبل و بعد از ورزش (تردمیل یا دوچرخه) یا تزریق داروی افزایش دهنده ضربان انجام میشود | تشخیص بیماری عروق کرونر (گرفتگی رگهای قلب) و ارزیابی زنده ماندن عضله قلب | طبق دستور پزشک، معمولا 2 تا 3 ساعت ناشتا برای نوع دارویی |
| اکو سه بعدی (3D) | 3D Echocardiography | بازسازی تصویر سه بعدی از قلب با پروب مخصوص | اندازهگیری دقیقتر حجم حفرهها و دریچهها، هدایت اینترونشنهای قلبی | ندارد |
| اکو جنینی | Fetal Echocardiography | اکو از روی شکم مادر باردار، معمولا در هفته 18 تا 24 | بررسی نقایص مادرزادی قلب جنین | ندارد |
آیا اکوکاردیوگرافی درد دارد؟
اکوکاردیوگرافی استاندارد از روی سینه (TTE) آزمایشی بدون درد است. در این روش فقط فشار ملایم پروب روی قفسه سینه احساس میشود و بیمار نیازی به بی حسی یا ورود وسیله به بدن ندارد. در اکو از راه مری (TEE) گلو با اسپری بی حسکننده بی حس میشود و داروی آرام بخش وریدی تجویز میگردد؛ پس از آن ممکن است گلوی بیمار تا چند ساعت کمی حساس باشد. در استرس اکو نیز، اگر نوع ورزشی باشد، فشار ناشی از فعالیت فیزیکی مشابه ورزش معمولی است و اگر نوع دارویی باشد، ممکن است در عرض چند دقیقه احساس تپش قلب یا سردرد خفیف ایجاد شود که به سرعت برطرف میگردد.
چرا پزشک اکوکاردیوگرافی تجویز میکند؟
پزشک در شرایط متعددی ممکن است درخواست اکو قلب بدهد. آگاهی از این نشانهها به شما کمک میکند بفهمید چرا این آزمایش برایتان درخواست شده است.
نشانهها و دلایل رایج تجویز اکو عبارتند از:
- شنیده شدن صدای غیرطبیعی قلب (سوفل) در معاینه
- علائم مشکوک به بیماری قلبی شامل تنگی نفس، درد قفسه سینه، تپش قلب نامنظم، خستگی زودرس، سرگیجه یا غش کردن
- بررسی و پیگیری پس از سکته قلبی (انفارکتوس میوکارد)
- پایش بیماریهای شناخته شده دریچهای (تنگی یا نارسایی میترال یا آئورت)
- تشخیص یا کنترل نارسایی قلبی
- بررسی علت فشار خون ریوی
- بررسی وجود مایع دور قلب (افیوژن پریکارد)
- ارزیابی قبل و بعد از جراحی قلب یا مداخلات دریچهای (مانند TAVI یا تعویض دریچه میترال از راه پوست)
- تب طولانی کشیده با مشکوک بودن به اندوکاردیت
- ارزیابی پایه در بیمارانی که شیمی درمانی کاردیوتوکسیک دریافت میکنند
- غربالگری در ورزشکاران حرفهای یا افراد با سابقه خانوادگی کاردیومیوپاتی
- بررسی اکو جنین در بارداریهای پرخطر
آیا اکوکاردیوگرافی گرفتگی رگهای کرونر قلب را نشان میدهد؟
اکوکاردیوگرافی استاندارد در حالت استراحت به طور مستقیم گرفتگی داخل عروق کرونر را نشان نمیدهد، زیرا خود عروق کرونر بسیار باریک هستند و از روی سینه به خوبی دیده نمیشوند. اما اکو میتواند اثر غیرمستقیم گرفتگی شدید را به صورت اختلال حرکت دیواره در ناحیهای از عضله قلب نشان دهد که خون کافی دریافت نمیکند. برای بررسی مستقیم گرفتگی عروق کرونر، در صورت نیاز از روشهای دیگری مانند سی تی آنژیوگرافی کرونر، آنژیوگرافی تهاجمی یا در مواردی استرس اکو، تست ورزش، اسکن پرفیوژن میوکارد یا ام آر آی قلب استفاده میشود. استرس اکو به طور اختصاصی برای بررسی خونرسانی عضله قلب تحت فشار کاربرد دارد.
اکوکاردیوگرافی چگونه انجام میشود؟ (روش انجام اکو استاندارد TTE)
انجام اکوکاردیوگرافی استاندارد از روی سینه، که رایجترین نوع اکو است، مراحل مشخصی دارد که معمولا 20 تا 45 دقیقه طول میکشد.
- ابتدا بیمار لباس بالاتنه را در میآورد و گان میپوشد.
- بیمار به پهلوی چپ روی تخت معاینه دراز میکشد. این وضعیت قلب را به دیواره قفسه سینه نزدیکتر میکند و تصویر واضحتری ایجاد میکند.
- سه الکترود کوچک روی قفسه سینه بیمار چسبانده میشود تا همزمان با تصویربرداری، نوار قلب (ECG) نیز ثبت شود.
- مقداری ژل آبکی و شفاف روی پروب و سپس روی پوست قفسه سینه بیمار قرار میگیرد. این ژل به انتقال بهتر امواج صوتی کمک میکند.
- پزشک یا تکنسین اکو پروب را در چند ناحیه استاندارد روی قفسه سینه حرکت میدهد: کنار جناغ (پاراسترنال)، نوک قلب (اپیکال)، زیر دندهها (ساب کوستال) و بالای استخوان ترقوه (سوپراسترنال).
- در هر ناحیه، با زاویه دادن به پروب، نماهای استاندارد از حفرهها و دریچههای مختلف قلب ثبت میشود.
- در بخش داپلر، پزشک از بیمار میخواهد چند بار نفس خود را برای چند ثانیه حبس کند تا تصویر بدون حرکت تنفسی ثبت شود.
- پس از اتمام تصویربرداری، ژل از روی پوست پاک میشود و بیمار میتواند بلافاصله لباس بپوشد و فعالیت عادی خود را از سر بگیرد.
- گزارش اکو معمولا ظرف چند ساعت تا یک روز کاری آماده میشود و توسط متخصص قلب یا متخصص اکوکاردیوگرافی تفسیر میگردد.
آمادگی قبل از اکوکاردیوگرافی
برای اکو استاندارد از روی سینه (TTE) معمولا آمادگی خاصی لازم نیست. میتوانید وعده غذایی معمولی را بخورید، داروهای روزمره خود را طبق برنامه مصرف کنید و لباس راحت و دو تکه بپوشید. تنها در اکو از راه مری (TEE) و استرس اکو با دارو معمولا باید 4 تا 6 ساعت ناشتا باشید که در زمان پذیرش به شما اطلاع داده میشود. برای اکو جنین نیز معمولا نیاز به پر بودن مثانه یا ناشتایی نیست، مگر اینکه مرکز تصویربرداری دستور مشخص دیگری بدهد.
چگونه گزارش اکوکاردیوگرافی را بخوانیم؟
بسیاری از بیماران پس از گرفتن جواب اکو، با اصطلاحات تخصصی موجود در گزارش گیج میشوند. در این بخش مهمترین اصطلاحات رایج در گزارش اکو و مقادیر نرمال آنها آورده شده است. این جدول فقط برای آگاهی اولیه است و تفسیر نهایی حتما باید توسط پزشک متخصص قلب انجام شود.
| اصطلاح در گزارش | مخفف | محدوده نرمال تقریبی در بزرگسالان | معنی |
|---|---|---|---|
| کسر جهشی بطن چپ | LVEF (یا EF) | 55 تا 70 درصد | درصد خون پمپ شده از بطن چپ در هر ضربان؛ زیر 40 درصد نشان دهنده ضعف پمپاژ است |
| قطر پایان دیاستول بطن چپ | LVEDD | 4.2 تا 5.9 سانتی متر (بسته به قد و جنس) | اندازه بطن چپ در حالت پر از خون |
| ضخامت دیواره بین بطنی | IVSd | 6 تا 11 میلی متر | ضخامت سپتوم بین دو بطن |
| ضخامت دیواره خلفی بطن چپ | LVPWd | 6 تا 11 میلی متر | ضخامت دیواره پشتی بطن چپ |
| قطر دهلیز چپ | LA diameter | زیر 4 سانتی متر | بزرگ شدن دهلیز چپ میتواند نشانه فشار طولانی کشیده به قلب باشد |
| قطر ریشه آئورت | Aortic root | 2 تا 3.8 سانتی متر | بزرگ شدن آن میتواند نشانه آنوریسم آئورت باشد |
| فشار سیستولیک تخمینی شریان ریوی | PASP | زیر 35 میلی متر جیوه | افزایش آن نشان دهنده فشار خون ریوی است |
| درجه تنگی یا نارسایی دریچه | Stenosis / Regurgitation | Trivial، Mild، Moderate، Severe | ناچیز، خفیف، متوسط، شدید |
| حرکت دیواره | Wall Motion | Normal / Hypokinetic / Akinetic / Dyskinetic | طبیعی / کم حرکت / بی حرکت / حرکت معکوس |
| افیوژن پریکارد | Pericardial Effusion | Absent یا Small | وجود مایع اطراف قلب؛ مقادیر زیاد اورژانسی است |
| E/E’ | E/e’ | زیر 15 طبیعی در نظر گرفته میشود (عدد دقیق به شرایط بالینی بستگی دارد) | شاخصی برای بررسی فشار پرشدگی بطن چپ و عملکرد دیاستول |
اگر در گزارش شما عددی خارج از محدوده نرمال نوشته شده است، خود آن عدد به تنهایی دلیل قطعی بیماری نیست. تمام یافتهها باید در کنار سن، جنس، فشار خون، علائم بالینی و نتیجه نوار قلب و تستهای دیگر توسط پزشک معالج تفسیر شوند.
اکوکاردیوگرافی چه چیزهایی را نشان نمیدهد؟
اکوکاردیوگرافی ابزار قدرتمندی است اما همه چیز را نشان نمیدهد. دانستن محدودیتهای آن باعث میشود انتظارات درستی از این تست داشته باشید و درک کنید چرا گاهی پزشک پس از اکو عادی همچنان درخواست تست تکمیلی میدهد.
- گرفتگی عروق کرونر در حالت استراحت: اکو استاندارد در حالت استراحت معمولا گرفتگی خفیف تا متوسط عروق کرونر را مستقیما نشان نمیدهد.
- بلوکهای جزئی یا اسپاسم عروق: در برخی بیماران رگها در لحظه اکو اسپاسم ندارند و دیده نمیشوند.
- منظره نامناسب در بیماران چاق یا با بیماری ریوی: در افراد بسیار چاق یا بیماران COPD که ریههای پر از هوا مانع عبور امواج صوتی میشوند، کیفیت تصویر کاهش مییابد. در این موارد ممکن است پزشک از اکو با کنتراست وریدی یا TEE استفاده کند.
- ارزیابی دقیق بخشهایی از آئورت: آئورت نزولی و نواحی دورتر به علت دور بودن از پروب با TTE به خوبی دیده نمیشوند.
- برخی اختلالات آریتمی که منشا الکتریکی دارند: اکو ساختار را نشان میدهد، نه مسیرهای دقیق هدایت الکتریکی؛ برای آریتمیها اغلب به هولتر مانیتورینگ یا EPS نیاز است.
تفاوت اکو قلب با نوار قلب (ECG) و تستهای دیگر قلب چیست؟
بسیاری از بیماران اکو قلب را با نوار قلب یا تست ورزش اشتباه میگیرند. در حالی که هر کدام از این تستها اطلاعات متفاوتی به پزشک میدهند و جایگزین یکدیگر نیستند. جدول زیر تفاوت کاربرد آنها را به طور خلاصه نشان میدهد.
| تست قلبی | چه چیزی را بررسی میکند؟ | مدت زمان | نیاز به اشعه؟ | کاربرد اصلی |
|---|---|---|---|---|
| نوار قلب (ECG/EKG) | فعالیت الکتریکی قلب، ریتم و علائم اولیه سکته | 5 تا 10 دقیقه | خیر | تشخیص آریتمی، ایسکمی حاد، بزرگی حفرهها |
| اکو قلب (TTE) | ساختار، عملکرد، دریچهها و پمپاژ قلب | 20 تا 45 دقیقه | خیر | تشخیص نارسایی، بیماری دریچهای، مایع دور قلب، نقایص مادرزادی |
| هولتر مانیتور | ثبت ریتم قلب در 24 تا 48 ساعت | 24 تا 48 ساعت | خیر | تشخیص آریتمیهای متناوب و علت غش کردن |
| تست ورزش | پاسخ قلب و نوار قلب هنگام فعالیت | 20 تا 30 دقیقه | خیر | غربالگری بیماری عروق کرونر |
| استرس اکو | حرکت دیوارههای قلب قبل و بعد از استرس | 45 تا 60 دقیقه | خیر | تشخیص ایسکمی و زنده ماندن عضله قلب |
| سی تی آنژیوگرافی کرونر | تصویر مستقیم از عروق کرونر با اشعه | 10 تا 20 دقیقه | بله (حدود 1 تا 3 mSv بسته به پروتکل) | تشخیص یا رد گرفتگی عروق کرونر در افراد با ریسک متوسط |
| ام آر آی قلب (Cardiac MRI) | تصویر دقیق ساختار، پرفیوژن و بافت عضله قلب | 45 تا 60 دقیقه | خیر | بررسی کاردیومیوپاتی، زنده ماندن عضله، میوکاردیت، نقایص مادرزادی پیچیده |
| آنژیوگرافی تهاجمی (کاتتریزاسیون) | تصویر مستقیم عروق کرونر از داخل رگ | 30 تا 60 دقیقه | بله | تشخیص قطعی گرفتگی و امکان درمان همزمان (بالون و استنت) |
اگر میخواهید با نحوه کار ام آر آی و تفاوت آن با سی تی اسکن بیشتر آشنا شوید، میتوانید به مقاله ام آر آی چیست؟ عوارض و مزایا در سایت پارسه مراجعه کنید.
آیا اکوکاردیوگرافی عارضه دارد؟
اکوکاردیوگرافی استاندارد از روی سینه (TTE) هیچ عارضه شناخته شده و قطعی ندارد. این آزمایش از امواج صوتی استفاده میکند، از اشعه یونیزان بهره نمیبرد، هیچ ماده تزریقی در نوع معمولی لازم ندارد و حتی در کودکان، زنان باردار و جنین نیز ایمن است. ژل مورد استفاده در اکو پایه آب است و روی پوست آلرژی ایجاد نمیکند، فقط ممکن است لباس کمی خیس یا لزج شود که به راحتی پاک میشود.
در اکو از راه مری (TEE) عوارض احتمالی شامل گلودرد گذرا، تهوع یا به ندرت خراش کوچک در گلو است. این عوارض معمولا ظرف چند ساعت تا یک روز برطرف میشوند. در استرس اکو با دارو نیز ممکن است تپش قلب، سردرد یا گرگرفتگی گذرا ایجاد شود که پس از اتمام دارو سریعا بهبود مییابد.
اکوکاردیوگرافی در چه فواصلی باید تکرار شود؟
فاصله زمانی تکرار اکو به نوع و شدت بیماری قلبی بستگی دارد و یک قانون عمومی ثابت برای همه وجود ندارد. با این حال، به عنوان راهنمای کلی که توسط انجمنهای قلب مانند انجمن قلب آمریکا (AHA) و انجمن اکوکاردیوگرافی آمریکا (ASE) پیشنهاد شده است، میتوان به فواصل تقریبی زیر اشاره کرد:
| وضعیت بیمار | فاصله تقریبی تکرار اکو (در صورت عدم تغییر علایم) |
|---|---|
| فرد کاملا سالم بدون علامت و بدون سابقه قلبی | نیازی به تکرار دورهای ندارد |
| نارسایی خفیف دریچه بدون علامت | هر 3 تا 5 سال |
| نارسایی متوسط دریچه | هر 1 تا 2 سال |
| نارسایی شدید دریچه بدون علامت | هر 6 تا 12 ماه |
| نارسایی قلبی پایدار | سالانه یا با تغییر علایم |
| کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک | هر 1 تا 2 سال بسته به شدت |
| پس از سکته قلبی یا جراحی قلب | 3 تا 6 ماه پس از رویداد، سپس بسته به نظر پزشک |
| بیماران تحت شیمی درمانی کاردیوتوکسیک | قبل از شروع و در طول درمان طبق پروتکل انکولوژی |
این فواصل تقریبی هستند و اگر در فاصله بین دو اکو علایم جدیدی مانند تنگی نفس تشدید شونده، درد قفسه سینه، تپش قلب جدید یا غش کردن رخ دهد، باید زودتر از موعد مقرر به پزشک مراجعه کرد.
اشتباهات رایج درباره اکوکاردیوگرافی
- “اگر اکو طبیعی باشد، یعنی مشکل قلبی ندارم.” خیر. اکو طبیعی در استراحت بیماری عروق کرونر (گرفتگی رگها) را در بسیاری از موارد رد نمیکند. همچنین برخی آریتمیها با اکو طبیعی دیده میشوند.
- “برای اکو حتما باید ناشتا بود.” فقط در اکو از راه مری (TEE) و استرس اکو با دارو ناشتایی لازم است؛ در اکو استاندارد TTE نیازی به ناشتایی نیست.
- “اکو همان آنژیوگرافی است.” خیر، اکو از بیرون با امواج صوت کار میکند و آنژیوگرافی از طریق کاتتر در داخل رگها انجام میشود و تصویر مستقیم عروق کرونر را نشان میدهد.
- “اکو اشعه زیادی دارد.” خیر، اکوکاردیوگرافی کاملا بدون اشعه یونیزان است و در بارداری نیز بی خطر محسوب میشود.
- “جواب اکو به تنهایی برای تشخیص کافی است.” خیر، اکو بخشی از پازل تشخیص است و باید در کنار شرح حال، معاینه، نوار قلب، فشار خون و در صورت نیاز تستهای دیگر تفسیر شود.
- “اکو استرس همان تست ورزش معمولی است.” خیر، در تست ورزش معمولی فقط نوار قلب و فشار خون بررسی میشود، اما در استرس اکو تصویر اکو قبل و بعد از استرس گرفته میشود و اختلال حرکت دیواره بررسی میگردد.
سونوگرافی به عنوان ابزار اول تشخیصی
اکوکاردیوگرافی در واقع نوعی سونوگرافی تخصصی است که برای اندام قلب به کار میرود. سونوگرافی به عنوان یک روش بدون اشعه، سریع و در دسترس، در حوزههای مختلف دیگری نیز کاربرد دارد؛ برای مثال در بررسی کلیه و مجاری ادرار (که در مقاله سونوگرافی کلیه و مجاری ادراری به تفصیل توضیح دادهایم)، بررسی لگن و رحم در زنان (مثل فیبروم رحم در MRI و سونوگرافی)، و همچنین در غربالگری پستان که در کنار ماموگرافی به کار میرود.
در زمینه قلب، اکو اولین گام تصویربرداری است و در بسیاری از موارد اطلاعات کافی برای تصمیمگیری درمانی در اختیار پزشک قرار میدهد. اگر نتایج اکو ابهاماتی را نشان دهد یا نیاز به بررسی دقیقتر بافت قلب وجود داشته باشد، پزشک ممکن است ام آر آی قلب یا سایر روشهای تکمیلی را درخواست کند.
جمع بندی
اکوکاردیوگرافی (اکو قلب یا سونوگرافی قلب) روشی بدون درد، بدون اشعه و غیرتهاجمی برای تصویربرداری از قلب است که ساختار، اندازه، ضخامت دیوارهها، عملکرد پمپاژ (کسر جهشی)، وضعیت چهار دریچه اصلی، جریان خون، وجود مایع دور قلب، لخته، توده و نقایص مادرزادی را با دقت مناسب بررسی میکند. این تست در تشخیص نارسایی قلبی، بیماریهای دریچهای، کاردیومیوپاتی، پریکاردیت، فشار خون ریوی، اندوکاردیت، عواقب سکته قلبی و نقایص مادرزادی قلب نقش کلیدی دارد.
همزمان باید به خاطر داشت که اکو استاندارد از روی سینه، گرفتگی عروق کرونر را در حالت استراحت به طور مستقیم نشان نمیدهد و در صورت مشکوک بودن به بیماری عروق کرونر، نیاز به تستهای تکمیلی مانند استرس اکو، سی تی آنژیو، ام آر آی قلب یا آنژیوگرافی تهاجمی خواهد بود. تفسیر نهایی نتیجه اکو حتما باید توسط متخصص قلب و در کنار علایم بالینی شما انجام شود.
دریافت اطلاعات و نوبت اکوکاردیوگرافی
برای دریافت نوبت انواع خدمات تصویربرداری از جمله سونوگرافی و مشاوره تخصصی در مرکز تصویربرداری پارسه میتوانید از طریق نوبت دهی آنلاین یا تماس با شماره1793-021 اقدام کنید.
سوالات متداول اکوکاردیوگرافی
اکوکاردیوگرافی چیست؟
اکوکاردیوگرافی یا اکو قلب نوعی سونوگرافی تخصصی است که با استفاده از امواج فراصوت تصاویر متحرک و زنده از ساختار و عملکرد قلب (دریچهها، دیوارهها، حفرهها و جریان خون) تهیه میکند. این روش بدون اشعه، بدون درد و غیرتهاجمی است و مهمترین ابزار اولیه در تشخیص بیماریهای قلبی محسوب میشود.
چه بیماریهایی با اکوکاردیوگرافی تشخیص داده میشود؟
اکوکاردیوگرافی نارسایی قلبی (با اندازهگیری کسر جهشی)، بیماریهای دریچهای (تنگی و نشتی میترال و آئورت)، کاردیومیوپاتی، نقایص مادرزادی قلب، عوارض سکته قلبی، پریکاردیت و تجمع مایع دور قلب، فشار خون ریوی، اندوکاردیت عفونی، لخته و تومورهای قلب (مانند میکسوم) و آنوریسم آئورت را تشخیص میدهد.
کسر جهشی (EF) نرمال چند درصد است؟
کسر جهشی طبیعی بطن چپ در بزرگسالان به طور معمول بین 55 تا 70 درصد در نظر گرفته میشود. مقادیر بین 40 تا 54 درصد به عنوان عملکرد متوسط یا کمی کاهش یافته و زیر 40 درصد به عنوان کاهش قابل توجه عملکرد پمپاژ قلب تلقی میگردد. این عدد به تنهایی معیار کامل نارسایی قلبی نیست و باید توسط پزشک تفسیر شود.
آیا اکوکاردیوگرافی درد دارد؟
خیر، اکوکاردیوگرافی استاندارد از روی سینه (TTE) کاملا بدون درد است. تنها فشار ملایم پروب روی قفسه سینه احساس میشود. در اکو از راه مری (TEE) پس از بی حسی موضعی گلو و آرام بخش وریدی ممکن است گلوی بیمار چند ساعت حساس باشد که به سرعت برطرف میشود.
برای اکوکاردیوگرافی باید ناشتا بود؟
برای اکو استاندارد از روی سینه (TTE) نیازی به ناشتایی نیست و میتوانید غذا بخورید و داروهای خود را مصرف کنید. ناشتایی 4 تا 6 ساعته فقط برای اکو از راه مری (TEE) و استرس اکو با دارو لازم است که هنگام تعیین نوبت به شما اطلاع داده میشود.
اکوکاردیوگرافی چقدر طول میکشد؟
اکوی استاندارد از روی سینه معمولا 20 تا 45 دقیقه طول میکشد. اکو استرس 45 تا 60 دقیقه و اکو از راه مری (TEE) حدود 30 تا 45 دقیقه زمان نیاز دارد. آماده شدن گزارش اکو بسته به مرکز معمولا چند ساعت تا یک روز کاری طول میکشد.
آیا اکوکاردیوگرافی گرفتگی رگهای قلب را نشان میدهد؟
اکوی استاندارد در حالت استراحت به طور مستقیم گرفتگی داخل عروق کرونر را نشان نمیدهد. اما میتواند اثر غیرمستقیم گرفتگی شدید (یعنی اختلال حرکت دیواره در ناحیه کم خون رسان) را نشان دهد. برای بررسی مستقیم گرفتگی عروق از استرس اکو، سی تی آنژیوگرافی کرونر، اسکن پرفیوژن یا آنژیوگرافی تهاجمی استفاده میشود.
تفاوت اکو قلب و نوار قلب چیست؟
نوار قلب (ECG) فقط فعالیت الکتریکی و ریتم قلب را در چند ثانیه ثبت میکند و به ساختار، دریچهها و قدرت پمپاژ نگاه نمیکند. اما اکو با امواج صوتی تصویر زنده از ساختار و حرکت قلب تهیه میکند. این دو تست مکمل یکدیگرند و جایگزین هم نیستند.
آیا اکوکاردیوگرافی عارضه یا ضرر دارد؟
خیر، اکوکاردیوگرافی استاندارد از روی سینه هیچ عارضه شناخته شده و قطعی ندارد، از اشعه یونیزان استفاده نمیکند و در بارداری نیز ایمن است. عوارض احتمالی در اکو از راه مری محدود به گلودرد گذرا و در استرس اکو محدود به تپش قلب موقت است.
آیا اکوکاردیوگرافی در بارداری بی خطر است؟
بله، اکوکاردیوگرافی چه برای بررسی قلب مادر و چه برای اکو جنینی، بدون اشعه یونیزان است و در تمام دوران بارداری در صورت نیاز پزشک قابل انجام است. امواج اولتراسوند در طول 5 دهه استفاده بالینی، اثبات شده که برای مادر و جنین ایمن هستند.
اکو جنین در چند هفتگی انجام میشود؟
اکوکاردیوگرافی جنین معمولا بین هفته 18 تا 24 بارداری انجام میشود. در این بازه زمانی قلب جنین به اندازه کافی رشد کرده و ساختارهای آن با اکو بهتر دیده میشوند. در صورت وجود ریسک بالا (سابقه خانوادگی، دیابت مادر، یافته غیرطبیعی در سونوگرافی معمولی) ممکن است زودتر یا دیرتر تکرار شود.
بعد از اکوکاردیوگرافی چه کار باید کرد؟
پس از اکو استاندارد میتوانید بلافاصله فعالیت عادی و رژیم غذایی معمول خود را از سر بگیرید. پس از اکو از راه مری تا رفع اثر بی حسی گلو (معمولا 1 تا 2 ساعت) نباید چیزی خورد یا نوشید و پس از آن بهتر است یک روز رانندگی نکنید. نتیجه اکو را در اولین فرصت به پزشک معالج خود نشان دهید.
بازبینی تخصصی: نام و تخصص پزشک رادیولوژیست / متخصص قلب بازبین و تاریخ بازبینی در این بخش درج شود. این مطلب با هدف آموزش عمومی تهیه شده است و جایگزین معاینه، تشخیص یا توصیه پزشک نیست. تفسیر یافتههای تصویربرداری باید در کنار علائم، سابقه پزشکی، معاینه و سایر آزمایشها توسط پزشک انجام شود.
