اگر پزشک به بیماری مغز، زانو یا ستون فقرات مشکوک باشد، MRI متناسب با همان ناحیه درخواست میشود؛ اما اگر هدف، بررسی مسیر ادرار، محل انسداد، ناهنجاری مادرزادی یا برخی تودههای دستگاه ادراری باشد، ممکن است MRU انتخاب شود. انتخاب نهایی به علائم، سن، وضعیت کلیه، احتمال وجود سنگ، بارداری و سؤال بالینی پزشک بستگی دارد.
ام آر آی چیست و چه چیزی را نشان میدهد؟
تصویربرداری تشدید مغناطیسی یا MRI با استفاده از میدان مغناطیسی قوی، امواج رادیویی و پردازش رایانهای از بافتهای بدن تصویر تهیه میکند. در این روش از اشعه یونیزان استفاده نمیشود. بسته به ناحیه و هدف بررسی، رادیولوژیست توالیهای تصویربرداری متفاوتی را انتخاب میکند تا تفاوت میان مایعات، چربی، عضله، عصب، توده یا التهاب بهتر دیده شود.
MRI یک عنوان کلی است و انواع متعددی دارد؛ از ام آر آی مغز و ستون فقرات گرفته تا بررسی مفاصل، شکم، لگن، قلب، پستان و عروق. برای آشنایی دقیقتر با سازوکار، مزایا و محدودیتهای این روش، مقاله ام آر آی چیست؟ را مطالعه کنید. همچنین اگر میخواهید جایگاه این روش را در کنار سایر تکنیکها بشناسید، مطلب رادیولوژی و انواع آن دید جامعتری به شما میدهد.
ام آر یو چیست؟
MRU مخفف Magnetic Resonance Urography یا «اوروگرافی با تشدید مغناطیسی» است. این آزمایش در واقع یک برنامه تخصصی MRI برای نمایش دستگاه ادراری به شمار میرود. در MRU معمولاً کلیهها، لگنچه و کالیسها، حالبها و مثانه بررسی میشوند و در بعضی پروتکلها میتوان اطلاعاتی درباره دفع و عبور ادرار نیز به دست آورد.
ام آر یو ممکن است به دو شیوه اصلی انجام شود:
- MRU استاتیک یا بدون تزریق: از توالی های بسیار حساس به مایع، به ویژه تصاویر سنگین T2، استفاده می شود ادرار در این تصاویر روشن دیده میشود و مسیرهای پر از مایع، به خصوص در سیستم ادراری متسع یا مسدود، قابل ارزیابی هستند.
- MRU دفعی یا با تزریق: پس از تزریق وریدی ماده حاجب مبتنی بر گادولینیوم، تصاویر در مراحل زمانی مشخص گرفته می شوند این روش می تواند نمایش دستگاه جمع کننده و اطلاعات مربوط به دفع کلیوی را کامل تر کند در برخی مراکز طبق پروتکل و با نظر پزشک، از مایعات وریدی یا مقدار کنترل شده داروی ادرارآور نیز استفاده می شود.
بنابراین، تصور اینکه «ام آر یو یک دستگاه کاملا متفاوت از ام آر آی است» درست نیست. هر دو با اسکنر MRI انجام می شوند، اما در MRU محدوده تصویربرداری، توالی ها و زمان بندی برای سؤال های اورولوژیک تنظیم شده اند. جزئیات بیشتر را در راهنمای ام آر یو چیست؟ بخوانید.
جدول تفاوت ام آر آی و ام آر یو
| معیار مقایسه | ام آر آی (MRI) | ام آر یو (MRU) |
|---|---|---|
| تعریف | روش کلی تصویربرداری تشدید مغناطیسی | پروتکل تخصصی MRI برای دستگاه ادراری |
| محدوده بررسی | بسته به نسخه پزشک: مغز، ستون فقرات، مفصل، شکم، لگن و سایر اندامها | کلیهها، سیستم جمعکننده، حالبها و مثانه |
| هدف رایج | ارزیابی ساختار و بیماریهای ناحیه مشخص بدن | بررسی انسداد، اتساع، ناهنجاری مادرزادی، برخی تودهها و مسیر دفع ادرار |
| اشعه یونیزان | ندارد | ندارد |
| ماده حاجب | بسته به سؤال بالینی ممکن است لازم باشد یا نباشد | میتواند بدون تزریق یا بهصورت دفعی با گادولینیوم انجام شود |
| نمایش عملکرد دفعی | در MRI معمولی الزاماً هدف اصلی نیست | در پروتکل دفعی میتواند بخشی از ارزیابی باشد |
| سنگ ادراری | معمولاً روش اصلی تشخیص سنگ نیست | میتواند انسداد و آثار ثانویه را نشان دهد، اما برای سنگهای کوچک محدودیت دارد |
| مدت و آمادگی | به ناحیه و پروتکل بستگی دارد | ممکن است طولانی تر و نیازمند دستور نوشیدن آب، زمان بندی دفع یا تزریق باشد |
کاربردهای MRI و MRU چه تفاوتی دارند؟
کاربردهای معمول MRI
ام آر آی عمومی دامنه بسیار گسترده ای دارد بررسی تومور، التهاب، آسیب رباط و تاندون، بیماری های مغز و نخاع، مشکلات دیسک، برخی بیماری های شکم و لگن و ارزیابی بافت نرم از کاربردهای آن هستند. نسخه پزشک باید ناحیه و سؤال تشخیصی را مشخص کند؛ زیرا برای مثال MRI مغز با MRI زانو یا شکم از نظر کویل، توالی و نحوه تصویربرداری یکسان نیست.
کاربردهای معمول MRU
پزشک ممکن است در شرایط زیر ام آر یو درخواست کند:
- بررسی محل و علت احتمالی انسداد دستگاه ادراری؛
- ارزیابی هیدرونفروز یا اتساع کلیه و حالب؛
- شناخت ناهنجاریهای مادرزادی کلیه و مسیر ادرار، بهویژه در کودکان؛
- بررسی برخی تودههای کلیه، حالب یا مثانه همراه با توالیهای تکمیلی؛
- ارزیابی دستگاه ادراری در افرادی که پرهیز از پرتو یونیزان اهمیت ویژه دارد؛
- بررسی هماتوری در شرایط منتخب و براساس سطح خطر و نظر پزشک.
نکته مهم این است که مشاهده خون در ادرار فقط با یک تصویر تشخیص داده نمیشود و ممکن است به آزمایش ادرار، سونوگرافی، سیتیاوروگرافی، سیستوسکوپی یا روشهای دیگر نیاز باشد. معیارهای کالج رادیولوژی آمریکا نیز انتخاب روش را به سناریوی بالینی و عوامل خطر وابسته می دانند؛ بنابراین MRU برای همه بیماران مبتلا به هماتوری، انتخاب اول و یکسان نیست.
ام آر یو بهتر است یا ام آر آی؟
هیچ کدام به طور مطلق بهتر نیست. پرسش درست این است که «برای مشکل مورد نظر کدام پروتکل مناسب تر است؟» اگر هدف بررسی اختصاصی کلیه ها، حالب ها و مثانه باشد، MRU به دلیل پوشش و توالی های هدفمند اطلاعات مرتبط تری ارائه می دهد در مقابل، برای مغز، ستون فقرات، زانو یا بسیاری از اندام های دیگر، MRI همان ناحیه مناسب است و MRU کاربردی ندارد.
حتی در بیماری های ادراری نیز MRU همیشه بهترین انتخاب نیست. در درد پهلو با شک قوی به سنگ، سی تی بدون تزریق معمولا سنگ های کوچک و کلسیفیکاسیون را بهتر نشان می دهد؛ سونوگرافی نیز در بسیاری از بیماران، کودکان یا بارداری می تواند بررسی اولیه باشد اگر در انتخاب بین روش های دارای اشعه و MRI تردید دارید، مقاله تفاوت ام آر آی و سی تی اسکن مقایسه مفیدی ارائه می کند.
تفاوت MRI و MRU از نظر تزریق ماده حاجب
هم MRI و هم MRU ممکن است با تزریق یا بدون تزریق انجام شوند در تصویربرداری مغناطیسی، ماده حاجب رایج از ترکیبات گادولینیوم است و با ماده حاجب یددار سی تی اسکن تفاوت دارد. نیاز به تزریق را پزشک و رادیولوژیست با توجه به هدف بررسی، سن، سابقه حساسیت، بارداری و وضعیت عملکرد کلیه تعیین می کنند.
در MRU بدون تزریق، از سیگنال طبیعی مایع ادرار استفاده می شود این روش می تواند در برخی انسداد ها یا وقتی تزریق مناسب نیست مفید باشد. در MRU دفعی، کلیه باید ماده حاجب را دفع کند تا مسیر ادراری در مراحل زمانی مشخص دیده شود؛ از این رو ممکن است پیش از تزریق، نتیجه کراتینین یا برآورد عملکرد کلیه بررسی شود.
بیماری کلیوی به معنای ممنوعیت قطعی همه MRIها یا MRUها نیست ممکن است پروتکل بدون تزریق انتخاب شود یا رادیولوژیست پس از سنجش فایده و خطر، نوع ماده حاجب و شیوه مناسب را تعیین کند. با این حال، افراد مبتلا به آسیب حاد کلیه یا نارسایی شدید باید حتماً پیش از تزریق ارزیابی شوند. هرگز دارو، مایعات یا رژیم خود را بدون دستور مرکز تغییر ندهید.
آمادگی قبل از MRI و MRU
دستور دقیق مرکز تصویربرداری بر توصیه های عمومی اولویت دارد. برای MRI معمولی، آمادگی به ناحیه مورد بررسی وابسته است؛ برخی اسکن ها نیاز به ناشتایی ندارند، اما برای بعضی بررسی های شکم، لگن، تزریق یا آرام بخشی ممکن است محدودیت خوردن و آشامیدن اعلام شود. راهنمای کامل تر را در مقاله قبل از ام آر آی چی بخوریم؟ ببینید.
در MRU ممکن است از بیمار خواسته شود در زمان مشخص آب بنوشد، مثانه را در مرحله ای خالی کند یا تا پایان بخشی از تصویر برداری ادرار نکند این دستورها بین مراکز و پروتکل ها متفاوت اند؛ پس به جای اجرای توصیه های عمومی اینترنتی، راهنمای همان مرکز را دنبال کنید.
چکلیست ایمنی پیش از هر دو آزمایش
- وجود ضربانساز، دفیبریلاتور، ایمپلنت حلزون، پمپ دارویی، کلیپس عروقی، ترکش یا هر جسم فلزی را اعلام کنید.
- کارت یا مشخصات ایمپلنت را همراه داشته باشید. وجود ایمپلنت لزوماً MRI را ممنوع نمیکند، اما سازگاری و شرایط آن باید بررسی شود.
- سابقه جراحی، بیماری کلیه، دیالیز، حساسیت دارویی و واکنش قبلی به ماده حاجب را اطلاع دهید.
- بارداری قطعی یا احتمالی و شیردهی را پیش از تصویربرداری اعلام کنید.
- اگر از فضای بسته میترسید یا نمیتوانید بیحرکت بمانید، پیشاپیش با مرکز هماهنگ کنید.
- زیورآلات، ساعت، کارت بانکی، سمعک و وسایل فلزی را طبق دستور کارکنان خارج کنید.
آیا MRU برای تشخیص سنگ کلیه مناسب است؟
MRU می تواند اتساع دستگاه ادراری، سطح انسداد و برخی آثار غیرمستقیم سنگ را نشان دهد، اما خود سنگ به خصوص اگر کوچک یا غیر مسدود کننده باشد ممکن است به خوبی دیده نشود. راهنمای انجمن اورولوژی آمریکا نیز MRI را برای نمایش مطمئن سنگ های دستگاه ادراری فوقانی محدود می داند. در بسیاری از بزرگسالان با شک به سنگ، سی تی بدون تزریق دقت بیشتری دارد؛ با این حال انتخاب روش در کودکان، بارداری یا نیاز به پرهیز از اشعه می تواند متفاوت باشد.
مدت زمان و تجربه بیمار در MRI و MRU
در هر دو روش بیمار روی تخت متحرک دراز می کشد و باید هنگام ثبت تصاویر بی حرکت بماند دستگاه صداهای بلند و ضربه مانند ایجاد می کند و معمولاً محافظ گوش در اختیار بیمار قرار می گیرد زمان MRI بسته به ناحیه و توالی ها متغیر است. MRU نیز به دلیل پوشش کلیه تا مثانه، تصاویر چند مرحله ای و احتمال انتظار برای فاز دفعی می تواند زمان بیشتری نیاز داشته باشد. زمان دقیق را باید از مرکز تصویربرداری پرسید، زیرا نوع دستگاه و پروتکل بر آن اثر می گذارند.
مزایا و محدودیتهای مشترک
مزایا
- نبود پرتو یونیزان؛
- کنتراست مناسب بافت نرم و امکان تصویربرداری در چند صفحه؛
- امکان انتخاب پروتکل بدون تزریق در بعضی شرایط؛
- قابلیت ترکیب اطلاعات ساختاری و، در برخی پروتکل ها، اطلاعات عملکردی.
محدودیتها
- زمان بیشتر نسبت به برخی روش های تصویر برداری و حساسیت به حرکت بیمار؛
- محدودیت در برخی ایمپلنت ها یا اجسام فلزی؛
- احساس ناراحتی در افراد مبتلا به کلاستروفوبیا؛
- لزوم ارزیابی جداگانه برای تزریق گادولینیوم؛
- توان کمتر MRU نسبت به CT در تشخیص بعضی سنگ های کوچک و کلسیفیکاسیون ها.
جمعبندی تفاوت ام آر آی و ام آر یو
فرق اصلی MRI و MRU در فناوری پایه نیست، بلکه در هدف، محدوده و پروتکل تصویربرداری است MRI نام کلی روش تشدید مغناطیسی برای تصویر برداری از بخش های گوناگون بدن است؛ MRU زیر مجموعه ای تخصصی از آن برای بررسی کلیه ها و مجاری ادراری محسوب می شود MRU می تواند بدون تزریق یا به صورت دفعی با ماده حاجب انجام شود و انتخاب آن باید بر اساس سؤال پزشک، عملکرد کلیه و مقایسه با گزینه هایی مانند سونوگرافی یا CT صورت گیرد.
نسخه پزشک را خودسرانه از MRI به MRU یا برعکس تغییر ندهید. رادیولوژیست با توجه به شرح حال و هدف تشخیصی، پروتکل مناسب را تعیین میکند. اگر هدف شما شناخت سایر خدمات تصویربرداری است، مطالب مرتبط سایت از جمله آیا ماموگرافی درد دارد؟ نیز میتواند برای آشنایی با تجربه بیمار در روشهای مختلف مفید باشد.
سؤالات متداول درباره تفاوت MRI و MRU
آیا ام آر یو همان ام آر آی است؟
ام آر یو یک آزمایش کاملا جدا از MRI نیست؛ بلکه پروتکل تخصصی MRI برای بررسی کلیه ها، حالب ها و مثانه است دستگاه و فناوری پایه یکی است، اما محدوده، توالی ها و گاهی تزریق و زمان بندی متفاوت می شود.
ام آر یو با تزریق انجام میشود یا بدون تزریق؟
هر دو حالت ممکن است MRU استاتیک معمولاً بدون تزریق و با توالی های حساس به مایع انجام می شود. MRU دفعی به تزریق گادولینیوم نیاز دارد. انتخاب روش به سؤال بالینی و وضعیت بیمار بستگی دارد.
برای سنگ کلیه MRI بهتر است یا MRU؟
MRU می تواند محل انسداد و اتساع مسیر ادرار را نشان دهد، اما برای مشاهده مستقیم سنگهای کوچک محدودیت دارد در بسیاری از بزرگسالان، سی تی بدون تزریق برای سنگ دقیق تر است؛ با این حال پزشک در بارداری، کودکان یا شرایط خاص ممکن است روش دیگری انتخاب کند.
آیا MRI و MRU اشعه دارند؟
خیر. هر دو از میدان مغناطیسی و امواج رادیویی استفاده میکنند و پرتو یونیزان ندارند. بااینوجود، رعایت غربالگری ایمنی برای ایمپلنتها و اجسام فلزی ضروری است.
آیا با وجود نارسایی کلیه میتوان MRU انجام داد؟
گاهی بله؛ ممکن است پروتکل بدون تزریق مناسب باشد. اگر MRU با تزریق مدنظر باشد، عملکرد کلیه و فایده در برابر خطر باید توسط پزشک و رادیولوژیست بررسی شود. بیماری کلیه را حتماً پیش از آزمایش اعلام کنید.
آیا MRU میتواند جای سیستوسکوپی را بگیرد؟
نه همیشه. MRU و سیستوسکوپی اطلاعات متفاوتی می دهند برای برخی علل هماتوری یا ضایعات مثانه، مشاهده مستقیم داخل مثانه با سیستوسکوپی ممکن است همچنان لازم باشد.
مدت زمان ام آر یو بیشتر از ام آر آی است؟
ممکن است بیشتر باشد، به خصوص اگر تصاویر چند مرحله ای یا فاز دفعی لازم باشد. با این حال زمان دقیق به دستگاه، پروتکل و همکاری بیمار بستگی دارد.
